Een kabel door de tuin leg je één keer, een app verwissel je zo. Begin bij slimme tuinverlichting dus met de vraag waar je licht wilt en hoe de stroom daar komt, en kies de app pas als laatste. Wie het andersom doet, merkt bij de eerste grondspot dat er op die plek geen stroom ligt. Staat de basis eenmaal, dan gaan de lampen vanzelf aan als het donker wordt en om half twaalf weer uit, zonder dat iemand naar de schakelaar in de schuur hoeft.
Waar wil je licht?
Loop op een donkere avond door de tuin en kijk waar je iets mist. Meestal is dat bij paden en trapjes, waar je wilt zien waar je stapt, en op het terras, waar je zit en eet. Daarnaast is er licht dat je vooral vanuit de kamer ziet: een boom, een muur of een border die ’s avonds anders in het donker verdwijnt.
Elke plek vraagt ander licht. Op een pad werken lage lampen die naar beneden schijnen, zodat ze je niet verblinden. Op het terras wil je kunnen dimmen, want tijdens het eten heb je meer licht nodig dan later op de avond. Een boom verlicht je van onderaf met een grondspot. Kies buiten warm wit licht, rond 2700 kelvin. Koel wit licht geeft een tuin al snel de sfeer van een parkeerplaats.
Hoe komt de stroom erbij?
Er zijn drie routes, en die bepalen grotendeels welke lampen je kunt kiezen.
- Zonne-energie. Lampen met een eigen zonnepaneeltje zet je zo neer, zonder kabels. In de winter, als je juist vroeg licht wilt, vangen ze weinig zon en branden ze korter of zwakker. Als sfeerlicht voldoen ze, voor een pad dat je elke winteravond gebruikt minder.
- Laagspanning, 12 of 24 volt. Een transformator in een stopcontact zet de netspanning om naar een lage spanning. Daarvandaan loopt een kabel door de tuin waarop je de lampen aansluit. Omdat er op die kabel maar een lage spanning staat, kun je dit zelf aanleggen. Tel wel het vermogen van alle lampen bij elkaar op, want dat moet binnen wat de transformator aankan.
- 230 volt. Netspanning tot achter in de tuin geeft de meeste keuze in lampen, maar dat laat je aanleggen door een installateur. Een beschadigde kabel onder de grond is bij netspanning gevaarlijk, en van buiten zie je die schade niet.
Gaat de tuin op de schop, neem de verlichting dan mee in het ontwerp. BK Tuinen maakt naast tuinontwerpen ook lichtplannen, en een hovenier die vooraf weet waar de lampen komen, legt de kabel of een lege buis voor later mee zolang de bestrating er nog uit ligt. Achteraf betekent het tegels lichten of een kabel langs de rand van het gazon wegwerken.
Welke lamp kan tegen het weer?
Op elke buitenlamp staat een IP-code met twee cijfers. Het eerste cijfer zegt hoe goed de lamp is beschermd tegen stof en vuil; een 6 betekent stofdicht. Het tweede cijfer gaat over water. Een 5 of 6 staat voor waterstralen, een 7 of 8 voor onderdompelen. Dat zijn verschillende tests, en daarom zie je op sommige grondspots een dubbele code zoals IP65/IP67.
- IP44: bestand tegen spatwater uit alle richtingen. Genoeg onder een afdak of luifel, waar de regen er niet recht op valt.
- IP65: stofdicht en bestand tegen waterstralen. Geschikt voor een gevellamp of een lamp op een paal in de tuin.
- IP67: stofdicht en kan tijdelijk onder water, tot 1 meter diep en 30 minuten lang. Dit wil je bij grondspots en lampen langs het gazon.
- IP68: stofdicht en kan langer onder water, onder voorwaarden die de fabrikant opgeeft. Voor in of vlak bij een vijver.
Grondspots krijgen het zwaarst te verduren: regen, sproeiwater en modder die tegen het glas spat. Kies daar IP67 of hoger. Een IP-code zegt overigens niets over hoe lang een lamp meegaat. Afdichtingen slijten, en de voeding kan eerder kapotgaan dan de led zelf.
Aan, uit en dimmen
Voor het slimme deel zijn er grofweg twee manieren. De kleinste stap is een slimme stekker tussen het stopcontact en de transformator van een laagspanningsset, of voor een groep gewone buitenlampen. Je schakelt dan alles tegelijk via een app. Per lamp dimmen kan niet, maar aan bij zonsondergang en uit op een vaste tijd lukt gewoon. Gebruik een stekker die voor buiten geschikt is, of zet hem binnen in de schuur of garage.
Uitgebreider wordt het met slimme lampen die je elk apart aanstuurt. Die praten met de app via wifi, Bluetooth of Zigbee. Lampen op wifi maken zelf verbinding met je router, wat handig is als je er maar een paar hebt. Zigbee heeft een hub of bridge nodig, maar lampen die vast op stroom zitten, dus niet op een batterij, geven het signaal doorgaans aan elkaar door. Dat geldt ook voor lampen aan een laagspanningskabel, zodat het netwerk verder reikt naarmate je meer lampen hebt. Bluetooth werkt alleen als je telefoon dichtbij is, tenzij er een hub tussen zit. Steeds meer lampen ondersteunen ook Matter, een gezamenlijke standaard waarmee apparaten van verschillende merken in dezelfde app werken.
Kijk voordat je iets koopt welk systeem je binnen al gebruikt. Een tweede app en een tweede hub alleen voor de tuin maken het onnodig ingewikkeld.
Reikt het signaal tot achter in de tuin?
De router staat binnen, de lampen buiten, en daartussen zitten een stenen gevel en vaak isolatieglas. Dat dempt het signaal flink, waardoor een lamp achter in een lange tuin regelmatig wegvalt. Test het bereik voordat je kabels ingraaft: ga met je telefoon op de plek van de verste lamp staan en kijk hoe sterk de wifi daar is. Is het zwak, dan helpt een accesspoint dat buiten mag hangen. Bij Zigbee kan een slimme lamp of stekker vlak bij de achterdeur als tussenstation dienen.
Schema’s die werken
Met een paar vaste regels in de app hoef je er daarna niet meer naar om te kijken. Laat de lampen aangaan bij zonsondergang in plaats van op een vaste tijd. In december gaat de zon rond half vijf onder, in juni pas rond tien uur, en een schema op zonsondergang schuift vanzelf mee. Het padlicht kan na middernacht op een bewegingssensor, zodat het niet de hele nacht brandt. Accentlicht zet je ’s avonds op een vaste tijd uit. Dat scheelt stroom, en het is prettiger voor de buren en voor dieren die ’s nachts op pad zijn.
